Augustus 2011

Deze zomer was ik in Duitsland en maakte een reisje langs een aantal plaatsen en monumenten die op de werelderfgoedlijst staan. Plekken met een rijke geschiedenis.

Een impressie

Slot Augustusburg Brulh
Brulh ligt vlak over de grens bij Aken: Het 18e-eeuwse slot Augustusburg, van de architect Balthasar Neumann, wordt als een meesterwerk van de Duitse barok en rococo gezien. Ook als je geen liefhebber bent van barok en rococo,kan je er niet omheen dat het trappenhuis van een overweldigende schoonheid is.

In het eveneens mooie park van Slot Augustusburg ligt,op enige afstand van het slot, het jachtslot Falkenlust.Het werd ook wel het’ondeugende slotje’ genoemd.

Dom van Aken
De Dom van Aken is gebouwd als hofkerk van Karel de Grote. Zijn troon staat nog in het souterain.

Joodse begraafplaats Worms
Het Alte Judenfriedhof in Worms is,met de joodse begraafplaats in Praag, één van de belangrijkste joodse begraafplaatsen in Europa.
Niet alleen omdat het oudste deel uit de 11e eeuw stamt, maar vooral ook omdat de begraafplaats er nog is. Tijdens het Naziregime zijn alle joodse begraafplaatsen in Duitsland geruimd. Het is niet bekend waarom de begraafplaats in Worms gespaard is gebleven. Er wordt aangenomen dat deze ‘gewoon vergeten’ is.
Er zijn nog ongeveer 2000 deels middeleeuwse grafstenen.

Bamberg,
De historische binnenstad van Bamberg is in zijn geheel benoemd tot werelderfgoed.

De Wartburg,
De hooggelegen Wartburg heeft op meerdere momenten in de Duitse geschiedenis een
rol van betekenis gespeeld. Zo vond hier begin 13e eeuw de ‘sängerkrieg’ plaats, dat tegenwoordig als hoogtepunt van de middeleeuwse hoofse ridderlijke cultuur wordt beschouwd. Ook heeft de heilige Elizabeth, bekend van het rozenwonder, op de burcht gewoond en vertaalde Maarten Luther hier het nieuwe testament in het Duits en maakte zo de bijbel voor leken toegankelijk.

De Harz
In de keizerstad Goslar staat niet alleen het keizerlijk paleis maar ook het stamhuis van de familie Siemens, bekend van de gelijknamige firma.

Geen werelderfgoed, maar toch een mooi deze Noorse staafkerk in in het dorpje Hahnenklee in de Harz.

15 Augustus 2011

Je hebt routebeschrijvingen en routebeschrijvingen, daar kan iedere wandelaar over meepraten. Er zijn van die beschrijvingen waar geen woord Frans bij is en waar rechtdoor gewoon rechtdoor is, een T splitsing een T splitsing is en waar je bij een driesprong niet hoeft te twijfelen of het misschien een vijfsprong is. Daarentegen zijn er ook routebeschrijvingen waarvan je de tekst drie keer hardop moet lezen en dan nog moet gokken wat er wordt bedoeld.
Vandaag hadden we nog een derde variant. Een beschrijving waarvan de samensteller(s) zo overlopen van kennis en passie voor het gebied dat ze,in de veelheid van informatie, de route bijna vergeten.
En omdat ze de route volledig in de wij vorm hebben geschreven is het alsof ze ook nogeens met je meelopen.

‘Waar moeten we naar toe?’ vraagt Ria, met wie ik vandaag een ommetje Vries – Donderden loop.
Ik pak de routebeschrijving erbij en lees:
‘Als we de weg links inslaan dan lopen we naar Zeijen, daar gaan we niet naar toe.Rechtdoor gaan we het natuurgebied in, dat doen we ook niet’.'Wij nemen de weg rechts naar……’
‘Rechtsaf dus’.
‘En dan?’ vraagt Ria, want een wandelaar kijkt graag een paar stappen vooruit.
‘Dan zien we na de eerste bocht één van de oudste boerderijen van het dorp,’lees ik hardop verder en vervolg:’Na de volgende bocht zien we het beekdal waarvan de brede waterloop rechttoe rechtaan in het midden van het beekdal stroomt..…’
‘ Moeten we ook ergens afslaan?’
‘ Even geduld’.Ik ploeter de tekst verder door, op zoek naar een routeaanwijzing.
‘Aan de overkant van het beekdal staan twee nieuwe boerderijen. Links van ons ligt de…’ Ja,ik moet er toch even doorheen, anders mis je zo een aanwijzing.
‘Ah daar komt ie.’
Jawel, na de tweede scherpe bocht moeten wij rechtdoor het zandpad op. Maar dan moeten wel eerst even naar links kijken, want daar in het bosje heeft vroeger een vennetje gelegen.
Ach,ik hou wel van die mensen met liefde voor het gebied.

En dan helemaal aan het eind, net als ik tevreden denk dat ik,in het woud van informatie,geen routeaanwijzing heb gemist gaat het toch nog bijna mis.
En de tekstschrijver had ons nog wel zo gewaarschuwd:
‘Tussen huisnummers 14 en 16 loopt een smal paadje waar we bijna ongemerkt aan voorbij zouden gaan.’ Dommies pattie.
Juist, het paadje waarlangs de dominee vroeger naar de kerk liep.
‘En dat paadje lopen wij nu ook’, beslist de tekstschrijver.
Maar dan zijn wij er al ongemerkt aan voorbij gelopen.
Moeten we toch nog even terug om Dommies pattie te lopen.

27 Augustus 2011

De stichting Oud Groninger Kerken organiseert jaarlijks een Ostfriese kerkentocht. Ostfriesland is het gebied dat in de vroege middeleeuwen het woongebied was van de Friezen uit West-Friesland, de tegenwoordige Nederlandse provincies Noord-Holland, Friesland en Groningen. Thans is het onderdeel van de Duitse deelstaat Nedersaksen. Maar Ostfriesland en Groningen hebben nog steeds veel gemeen.Ostfriesland heeft, net als de provincie Groningen, veel middeleeuwse kerkjes en mooie orgels. De taal is officieel hoog Duits- maar het dialect – Oost-Fries Platduits -is verwant aan het Gronings en wordt nog steeds gesproken.De zomerdagtochten voeren dit jaar naar Harlingerland, het gebied ten noordoosten van Aurich dat aan de waddenzee grenst. Naarmate we noordelijker komen neemt het vakantieverkeer naar de waddeneilenden toe. En ook dat ken ik van Groningen.

De uitvalsbasis is landhotel ‘Alte Post’ in Ogenbargen. Als we rond de klok van tienen arriveren staan de koffie en de koekjes klaar. We kunnen ook meteen de lunch regelen. Willen we vlees,vis, gevogelte of misschien vegetarisch? Alles zal klaar staan als we rond één uur terug komen om te lunchen. En dat zal aan het eind van de dag ook weer zo zijn als we voor de derde keer terug komen voor de Ostfriesentee met kuchen.
Vier kerken staan er vandaag op het programma: de kerk uit de 12e eeuw in Stedensdorf, een kerk uit de 19e eeuw in Esens en twee, vroeg middeleeuwse, kerkjes in Buttforde en Funnix. In tegenstelling tot de Groninger kerken zijn veel Ostfriese kerken nog fraai gedecoreerd. De Luthersen in Duitsland hebben met de reformatie kennelijk minder huis gehouden dan de Calvinisten in Nederland.

Een impressie:

En na de kerken is er Ostfriesentee. Het drinken ervan gaat gepaard met een geheel eigen ritueel. Eerst doe je één of meerdere ‘kluntjes’ in het kopje, dan schenk je de hete thee erop,zodat de kandijsuiker lekker gaat knisperen en vervolgens schenk je langzaam, over de bolle kant van de lepel, een ‘wulkje’ room in de thee. Als het goed is zakt de koude room in de hete thee naar beneden en stijgt dan als een wolk omhoog.
De thee niet omroeren maar in ‘drie etages’drinken, eerst proef je de milde room, dan het bittere van de thee en tot slot het zoete van de kandij.
Drie kopjes thee zijn Oost-Friezenrecht. Maar wie de lepel niet in het kopje heeft gezet wordt zonder vragen steeds weer bijgeschonken. En de kuchen? Als atijd perfect in Duitsland. Kijk zelf maar…

Tradities zijn belangrijk als je ouder wordt. De zomertocht naar de Ostfriese kerken is, wat mij betreft, een traditie om in ere te houden!

12 juli 2011

Een maand geleden fietsten we in de Ooijpolder en kwamen tijd tekort. Vandaag gingen Jantine en ik terug. We parkeren de auto in Kerkerdom, een dorpje in de Millingerwaard, met een buitendijkse kerkje dat bij hoog water alleen per boot bereikbaar is.

De Milingerwaard ligt in een binnenbocht van de Waal en is een prachtig natuurgebied onderdeel vande Gelderse Poort. Een gebied met plassen,moerassen,ruige bosjes en veel wilde planten. Er grazen konikpaarden en runderen. Staatsbosbeheer spreekt over ruige riviernatuur waar je ook,buiten de paden,lekker mag struinen. Een passerende boswachter vertelt ons trots dat er wel 80 Bevers in dit gebied leven. Hij controleert ze iedere dag. We kunnen gerust gaan kijken tweede pad links,even doorlopen en dan kom je bij de beverburcht.
Wij houden het gebaande pad, dat overigens een schitterend pad is. We moeten eerst even uitproberen hoe ver we komen met onze fysieke beperking. Op deze mooie zonovergoten dag lijkt het een paradijsje zoals ik zelden heb gezien. Na 2 km komen we bij de Millinger theetuin, een kleine tuin in een oosterse sfeer. We lunchen er, kijken rond en gaan dan op zoek naar het voetveer dat ons naar de overkant van de rivier kan brengen.

Een pad langs de rivier brengt ons bij het veer dat ons gezwind overzet naar Doornenburg. We willen naar het gelijknamige middeleeuwse kasteel, ooit eigendom van de Gelderse graven. Over de slotbrug gaan we door de poort en komen op de binnenplaats. Het kasteel zelf is weer omgracht en is alleen onder begeleiding te bezichtigen. Het ziet er goed onderhouden uit of is wellicht gerestaureerd (we zijn geen kenners). Over de tweede slotgracht betreden we het kasteel, de zware deuren zwaaien open. Net echt. Binnen een in goede staat verkerend interieur, in de hoek een biertap, het kasteel is populair voor feesten en partijen. De gids vertelt enthousiast met kennis van zaken. Maar als we horen dat het kasteel in de 2e Wereldoorlog plat gebombadeerd is en na de oorlog volledig is herbouwd, voelen we ons wel een beetje bekocht. Lopen we daar in een spiksplinternieuw middeleeuws kasteel.

We lopen de mooie weg terug en moeten af en toe de pas versnellen. Vanuit het noorden komen er donkere luchten opzetten. We hebben vanmorgen onbezorgd alles inclusief de regenkleding in de auto laten liggen. Net op tijd zijn we bij de auto. Als ik de motor start vallen de eerste druppels.Het geluk is met ons!

Het enige minpuntje van deze dag is dat ik nota bene vandaag mijn camera vergeten ben. Gelukkig is er Google afbeeldingen en daaruit heb ik geput.

Het ongeduld heeft vleugels en vliegt zijn doel voorbij,
Het voornemen pakt zijn koffer en mist de reiskoets,
De wilskracht vertrekt te voet en komt waar zij wezen wil.

Diane de Beausacq (1829-1899)

9 juli 2011

De weerman voorspelt een buiige dag. Ik raadpleeg de buienradar, zware wolken schuiven langzaam over Groningen, trekken zich terug en komen weer op. En dat zal volgens de radarbeelden, in de loop van de dag, alleen maar erger worden. Ik heb een fietstocht georganiseerd en weet niet zo goed wat ik moet doen. Gek eigenlijk, als het een wandeling was geweest had ik de regenspullen gepakt en er verder geen punt van gemaakt. Het regent immers bijna nooit een hele dag(!) Het is net of dat voor een fietstocht anders is.
We starten vandaag in de Buitenplaats Reitdiep. Onderweg er naar toe broed ik op een alternatief,voor als het de hele dag blijft regenen.
In de Buitenplaats tref ik de voorbereidingen voor ontvangst en denk even niet meer aan de regen. Al snel komen de fietsers binnendruppelen. Iedereen is in opperbeste stemming en ik hoor niemand over het weer.

Zou de regen dan alleen in mijn hoofd zitten? Ik besluit het alternatief nog even voor me te houden.
We drinken koffie en ik neem wat extra tijd voor het rondkijken in de Buitenplaats. Dat is niet zo moeilijk want, naast de gewone dingen, is er vandaag voor ieder wat wils. Een mooie tentoonstelling over ‘ beeldschoon water’, jong leven kalfjes, biggetjes en kuikens.

Gaandeweg laat ik het alternatief dat ik had bedacht schieten en besluit gewoon te gaan fietsen.
Met de regen valt het dan uiteindelijk wel mee. Het is een beetje poncho uit poncho aan weer. Via Harssensbosch fietsen we naar Wierum en lopen even over het meest idyllische wierdenkerkhofje dat ik ken. Daar zie een bui hangen en weer wegdrijven.

Over de dijk van het Reitdiep fietsen we naar Hekkum en vervolgens over een smal fietspad door het land naar Feerwerd. Bordjes laten zien dat wij fietsen op een fietspad dat met steun van de Europese Unie aangelegd is. Hoezo hebben wij niets aan Europa?
Als we onder de rook van Garnwerd komen begint het grote druppels te regenen, maar dan zijn we ook onder de rook van café Hammingh. Daar hebben Nienke en Herrie de boel al even verkend. Het is gezellig in het dorp, er is markt, er is een kunstroute uitgezet en op het terras wordt het geheel muzikaal opgeluisterd door de Gringo’s. Voor wie de Gringo’s niet kent: we heben het over een mix van Haagse bluf en Groninger klei.
Succes verzekerd dus!

En dan breekt de zon door. En zo kunnen we ook de dorpswierde en het kerkje van Groot en Klein Wetsinge in de zon bekijken. Dan nog een rondje rond de wierde van Sauwerd en we zijn om precies vijf uur terug op de Buitenplaats.
‘Flink nat geregend zeker’ constateert mijn collega vrjwlliger.
‘Nou nee, dat viel eigenlijk wel mee.’

De foto’s zijn van Tanneke Melis, waarvoor mijn dank!

Het landgoed Vennebroek, gelegen aan de boorden van het Friese veen, is een mooi ommetje dicht bij huis. Lopend tussen rietkragen met hier en daar en doorkijkje naar het Friese veen en niets anders dan het geluid van kikkers en eenden, waan je je in een klein paradijsje.
Een kleine impressie

23 Juni 2011

Ommetjes, dorpsommetje, ommetjes door het boerenland, ze zijn er in alle soorten en maten en ze zijn populair. Het informatiecentrum’’Buitenplaats Reitdiep’, waar ik vrijwilliger ben, heeft er inmiddels ook één. Het loopt dwars door het boerenland, door weilanden met koeien, over dammetjes en over bruggetjes.
Vandaag werd het ommetje officieel geopend. Ze waren er allemaal: De hotemetoten die het ommetje, financieel of anderszins, mogelijk hebben gemaakt en de inwoners van Noorderhogebrug. Vooral zij waren in grote getale gekomen want het ommetje is voor hun dorp. Ook aanwezig is het cabaretduo Alina Kiers en Marieke Klooster in de rol van Martha en Gré, twee volksvrouwen die onlangs het lopen hebben ontdekt (omdat iedereen het doet en om kilo’s kwijt te raken). Een stappenteller, om te controleren hoeveel calorieën ze hebben verbrand, moeten ze overigens nog aanschaffen.
Onderweg delen ze hun dagelijkse besognes met ons en steken niet onder stoelen of banken hoe ze over elkaar denken. De cervelaatworst die uit de rugzak van Martha komt,is over datum. Alles is bij haar altijd over datum, verklapt Gré, maar je proeft er niets van.
En Gré, zo vertrouwt Martha ons toe, heeft geen smaak. Loopt met die rare badmuts op haar hoofd omdat het haar niet nat mag worden. Maar Gré geeft geen krimp. Ze heeft juist gisteren haar haar gedaan en wil het een beetje netjes houden.
Maar over andere zaken zijn ze het wel weer roerend eens.
‘Moeten we langs die koeien lopen?’
‘Als er een bol bij loopt ga ik er niet langs, roept Gré.
‘Je hoeft toch niet persé door een weiland te lopen om kilo’s kwijt te raken,’vraagt Martha zich hardop af.
De directeur van het landschap, doet nog een poging om ze te laten inzien dat er zoiets is als het ‘landschap beleven.’ Maar de dames zijn niet te vermurwen. Voor een stadsmens hebben ze nu wel genoeg frisse lucht gehad. Dat ommetje door de weilanden kan later wel een keer. Ze hebben een beter plan, ze nemen de bus terug.
We nemen afscheid en voor alle moeite krijgen ze een stappenteller.

Met de anderen stappen wij het weiland in. De koeien heten ons welkom door de weg te versperren. Rita weet hoogst persoonlijk de weg vrij te krijgen. Na afloop is er een hapje,een drankje en een babbeltje en voor iedereen een stappenteller.
Het dorp heeft een leuk dorpsometje voor de zomeravonden en wij een mooie activiteit voor onze bezoekers.
Iedereen tevreden!

15 en 16 Juni 2011

In de zomer van 2010 liepen we voor het laatst een etappe van het Lingepad. De laatste twee etappes liggen nog op ons te wachten. Ria regelt een comfortabele Bed & Breakfast en wij reizen voor twee dagen af naar Slijk Ewijk in de gemeente Overbetuwe

Jantine en ik gaan op de peddels en volgen de eerste dag zoveel mogelijk de Lingeroute. Zetten, Andelts, Herveld. Om het niet af te leren doen we de route over het landgoed Hemmen te voet en volgen de rood/witte LAW tekens. In de ommuurde kasteeltuin eten we ons broodje en wanen ons in vroegere tijden. Onderweg kopen we zeldzaam lekkere kersen, zo uit de boomgaard, en constateren dat het leven op de fiets ook wel iets heeft. Je komt een eindje verder dan te voet.

De tweede dag trekken we ons eigen spoor. De wandelaars gaan de Duivelsberg op en wij gaan de Ooijpolder in. Ruim dertig jaar geleden woonde ik in Nijmegen en fietste vaak in de Ooij.Sindsdien ben ik niet meer geweest. Wist wel dat het mooi was, maar zo mooi..?
Oude rivierlopen van de Waal slingeren door het landschap,wielen, tichelgaten, moerasgebeid en weilanden vormen en afwisselend landschap met weidse uitzichten over de uiterwaarden.
De dorpjes zijn klein met veelal authentieke huizen en boerderijen en altijd de kerk in het midden.

In het, ook al karakteristieke, huiskamercafé ‘Oortjeshekken’ drinken we koffie en wachten een langdurige bui af. Ons doel de veelgeprezen Millinger Theetuin moeten we daarom laten schieten, maar we spreken af dat we terug komen.
Via Persingen – wel het kleinste dorpje van Nederland genoemd – fietsen we naar Beek Ubbergen. Aan de voet van de heuvelrug in Ubbergen, ligt een mooi middeleeuwse kerkje met historische graven en omdat de wandelaars wat later zijn, kunnen wij in Nijmegen ook nog even de Stevenskerk bekijken.

Dan heb ik het nog niet gehad over de avond ervoor. Die brachten we door in restaurant ‘De Altena’, gelegen in de uiterwaarden van de Waal. Daar zorgen ze niet alleen voor een gastvrij onthaal en een exclusief diner maar ook voor de veiligheid van de gasten.
‘Wie is vanavond de BOB?’ vraagt de ober voor hij de wijn inschenkt.
Op die vraag hadden we niet gerekend. We mompelen dat we de auto laten staan als het te gek wordt. Die twee kilometer kunnen we ook wel lopen.
Of we gedacht hebben aan reflecterende hesjes,de kronkelige smalle Waaldijk wordt druk bereden en is gevaarlijk voor voetgangers.
Daar hebben we niet aan gedacht en dus zit er niets anders op dan dat de BOB zich meldt.

Als je ook eens in een gastvrij restaurant een avond lang wilt genieten van tongstrelende gerechten, reserveer dan eens een tafel in ‘De Altena’. Overnacht in de twee kilometer verderop gelegen B&B,neem een reflecterend hesje of een BOB mee en je avond kan niet meer stuk.

11 Juni 2011

In de eeuwenoude Kampsboerderij
is een yourneypraktijk gevestigd.
je kunt er een reis maken
naar je innerlijke wijsheid,zeggen ze.
Wat moet je met zo’n moderne ‘ík’ activiteit
in een boerderij die zelf al
een reis van acht eeuwen
door de tijd heeft gemaakt?

In de 13e eeuw was de Camps al betrokken
bij de slag om Ane en bij
Maria in Campis,het Asser Cisterciënzerklooster.
En was er ook niet zoiets als
het hof van Deurze waar ze iets mee had?
Alles heeft ze meegemaakt die oude hoeve.
Laat haar verschoond bliven
van dit soort modernismen
Laat haar voor zichzelf spreken.

Het nabijgelegen poepenhemeltje
- waarvan niet zeker is of
Bommen Berend zich
er heeft verschanst -
ziet er vanaf het fietspad
heel anders uit dan vanaf het wandelpad.
‘Oh zijn we hier? Ja dat ken ik wel.’
Op de fiets ben je er sneller
en ook sneller weer voorbij.

Even verlaten we de stalen ros
en lopen een paaltjesroute
in een vertraagd tempo
ten opzichte van de fiets
meer je eigen tempo.
kijkend, pratend,
even een zijpad inslaan
naar het hunebed waar
door de eeuwen heen
kinderen meteen op klauteren.

De zandverstuiving
op het Balloërveld
roept herinneringen op
uit vervlogen tijden
spelende kinderen
in het witte zand.
Op de fiets
ben je er zo voorbij.

Het nest van de ooievaars
op de brink in Taarloo
wordt te klein
de kleintjes zijn groot geworden
en staan op het punt
om uit te vliegen.